डा पुन अनि डा ली वेनलियाङ

                  

डा पुन

डा शेर वहादुर पुन, शायद कोरोनाले माहामारीको अवस्था नलिएको भए तपाई हाम्रो लागी यो नाम गुमनाम नै हुन्थ्यो । डा पुन आफ्नो कर्म क्रियामा दत्तचित्त भई लागिरहन्थे, समाज आफ्नो गतिमा वगीरहन्थ्यो ।

मलै डा पुन लाई पहिलो चोटि कान्तिपुर टिभीको सरोकार कार्यक्रममा सुनेको र देखेको हु । त्यस कार्यक्रममा प्रस्तोताले कोरोनासंग विकसित देशहरु पनि हायलकायल भएको सम्वन्धको प्रश्नमा वहाले भन्नु भएको थियो “कुनै पनि महामारी म आउदैछु भन्दै भन्दैन । हाम्रो सरकारले के तयारी गर्दैछ भनेर सोध्यो भने, मैले (डा पुन) भन्ने जवाफ भनेको ‘कुन देशले पूर्ण तयारी गर्न सक्छ त?’ । यो भनेको अचानक आउने हो । “ डा पुनको जिकिर भनेको कुन मात्राको महामारी आउछ कसैलाई थाहा हुदैन । महामारीको वेग तीव्रभयो भने कुनैपनि देशको तयारीले त्यसलाई सामना गर्न सक्दैन भन्ने थियो । युटुयुवमा यो कार्यक्रम यस लिंकमा पुन हेर्न सक्नु हुन्छ । https://youtu.be/XHLmCrlX9Mo?list=PLwUmS78P9jN0qG9X2bLohfxqjcaGJaVb7

प्रस्तोताको जवाफ दिने क्रममा वहाको राष्ट्र प्रतिको फिलिंगस र टेकु अस्पतालसंगको मोह प्रष्ट अनुभव गर्न सकिन्छ ।

यो सरोकार टिभी कार्यक्रम प्रसारण हुनु भन्दा करीव एक हप्ता अगाडी कोरोनाको समवन्धमा रिपोर्टस क्लवमा डा सुन्दरमणी दिक्षितको पत्रकार भेटघाट कार्यक्रमले सवैको कान ठाडो पारेको थियो र देशै भरी चर्चाको विषय वन्यो । डा दिक्षितले सरकारलाई गाली गर्नुको साथै कोरोनावारे सरकारले जनतालाई धोका दिईरहेको आक्षेप सम्म लगाएका थिए । टेकु अस्पतालमाथि प्रश्नहरुको वर्षा गरेका थिए । 

विश्वमा हलचल मचाईरहेको कोरोना नेपालमा छ, छैन भन्ने अन्योलता वीच आएको डा दिक्षितको भनाईले ठूलो तरंग उतपन्न गरायो । सरकारले पनि आधिकारीकरुपमा केहि कुरा राख्न सकेन । न पक्षमा न विपक्षमा । तर कान्तिपुर टिभीको सरोकार कार्यक्रममा डा पुनले स्पष्टरुपमा डा दिक्षितको भनाईलाई खण्डन गरेका छन । सरकार र टेकु अस्पतालको पक्ष लिएका छन । कुनै अन्य सरकारी अधिकारीले डा दिक्षितको सरकारमाथी गरेको हमलाको जवाफ फर्काएका छैनन् ।

लकडाउन अवधिभर डा पुनका विचारहरु संचार माध्यममा छाईराख्यो । तर अकस्मात स्वास्थय मन्त्रालयको डा पुन माथीको कार्वाहि पत्रको समाचारले समाजको माथालिंग नै हल्लाईदियो । के देशमा एउटा विज्ञले जानेको वुझेको सिकेको ज्ञान र अनुभव समाजमा फैलाउनु अपराध भयो? कुनै सरकारी संस्थामा काम गरेको व्यक्तिले आफ्नो विज्ञता अनुरूपको जन उपयोगी विचार राख्न पाईदैन त?

         

डा ली वेनलियाङ

कोरोनाको सम्वन्धमा यी प्रश्नहरु झनै महत्वपूर्ण रहेको छ । अहिले फैलिरहेको कोरोनावारे पहिलो सूचना सार्वजनिक गर्ने व्यक्ति चीनका डा लि वेनलियाङ हुन । यिनै डा लि ले अव यो भाईरसले विश्वमा महामारीको रुप लिने अनुमान गरेको थिए । यसरी सूचना दिएवापत चीनका अधिकारीहरु सचेत हुनुको साटो कार्वाहि गर्न तर्फ लागे । यदि डा लि को सूचनालाई चीनका अधिकारीहरुले वेलैमा गम्भिरतापूर्वक लिएर कुनै काम कार्वाहि अगाडी वदाएको भए आज यो विश्वमा कोरोनाको महामारी फैलिदैन थियो होला । चीनको यहि गल्तीले डा लि लाई चिनीया अधिकारीहरु क्षंमाप्राथी सहित मृतक डा लि लाई शहिद घोषणा गर्न वाध्य भएका छन ।

चीनको गल्ती नेपालका अधिकारीहरुले नसिकेका वा नजानेका के हो ? वहांहरुकै विषय भयो । तर नेपाली अधिकारीहरुको प्रवक्ताले मात्र सूचना प्रवाह गर्नुपर्ने जिकरी कतिको उपयुक्त हो ? अर्को प्रश्न रहेको छ । यसैमा प्रति प्रश्न पनि रहन्छ: के प्रवक्ता हरेक विषयको विषय विज्ञ हो त ? प्रवक्ताले संस्थाको संस्थागत सूचना दिने हो विज्ञताको होईन । विज्ञले प्रवक्तालाई मेरो कुरा यस्तो छ भनी दिन पर्यो भनी निवेदन दिनपर्ने अवस्थामा न विज्ञ आफ्नो करा राख्न प्रोत्साहित हुन्छन न त प्रवक्ताले नै कुरा वुझेर कुरा राख्न सक्छन । झन यसले communication distortion ल्याई दिन्छ । “आग्रा न गाग्राका कुरा” भने झै हुन्छ ।

विपद वाजा वजाएर आउदैन । आज विश्वले भोगी रहेको माहामारीको एउटा कारक तत्व भनेको डा लि वेनलियाङ को मुख थुन्नु पनि हो । विषय विज्ञ वोल्दा उपयुक्त हुन्छ कि प्रवक्ता ? यसको जवाफ प्रधानमन्त्री ओलीले मन तातो पानीले हात धुंदा भाईरस मर्छ भनी दिनु भएको प्रवचनले दिईसकेको छ ।

दुवै स्वास्थय मन्त्रालयको पत्र र डा पुनको विज्ञप्ति पदियो । भित्री कुरा के कस्तो भए दैव जानून । जे जसरी टुंगो लागेको भए पनि, मुख थुनिएको कि नथुनिएको भोलीका दिनमा हिजो जसरी डा पुन उनमुक्त साथ प्रस्तुत भएका थिए, भोली त्यसरी हुन्छन कि हुदैन ? यसैवाट थाहा पाईन्छ नै । साथै जनताको स्मरण शक्ति त्यति कमजोर पनि छैन, जनताले यसको हिसावकिताव अवश्य राख्ने छन् ।

डा लि शहिद हुनु एक हप्ता अगाडि न्यूयोर्क टाईम्समा दिनुभएको अन्तर्वातामा भनेका छन “यदि अधिकारीहरुले कोरोनाको सूचना वेलैमा सार्वजनिक गरेको भए स्थिति वेग्लै हुन्थ्यो ।“ साथै यस अन्तर्वातामा डा लि ले उल्लेख गरेका छन “पुलिसले मलाई अफवाह फैलाएको स्वीकार्न लगायो” । पुरा अन्तर्वाता पदनको लागी यस लिंकमा जान सक्नु हुनेछ । https://www.nytimes.com/2020/02/07/world/asia/Li-Wenliang-china-coronavirus.html डा लि लाई हतोत्साही गर्ने सरकारी अधिकारीलाई चीनका माथिल्लो अधिकारीहरुले कार्वाहि गरिसकेको छ । डा लि को परिवारसंग सरकारीस्तरवाट माफी पनि मागी सकेको छ ।

नेपालको सन्दर्भमा –रयापीड टेस्टले ठूलो मात्रामा नतिजा नेगेटिभ ल्याएको छ । यो सुखद पक्ष हो र कायम रहोस भन्ने सवैको कामना छ । थप के हुन्छ, भोलीका दिनमा देखिने नै छ । डा लि अव संसार माझ रहनु भएन । तर डा पुन का तथ्यगत स्वतन्त्र अभिवयक्ति पदन र सुन्न पाई राखियोस ।