हामी एक महिनाभन्दा
वदी लकडाउनको अवस्थामा गुजुरिरहेका छौ । आगमी २५ गतेसम्म लकडाउनमै वस्नु पर्ने
अवस्थामा छौ । ततपश्चातको अवस्था पनि अन्योल नै छ । लकडाउनको अवस्थावाट पार पाउनको
लागी, के कति संख्यामा कोरोनाको परिक्षण भयो र त्यसवाट आउने परिक्षणको नतिजाले
अहंम भूमिका खेल्दछ । जति वदी संख्यामा परिक्षण गर्न सकियो र त्यसले दिने नतिजाले
लकडाउन खुकुलो पार्ने वा झन कस्ने भन्ने निर्णय गर्न सजिलो वनाउदछ । तर अहंम
प्रश्न भनेको जति वदी भन्नाले कति रहेको छ? गर्न सकिने हो भने एकै चोटी देशमा
भएभरको सवै जनसंख्याको कोरोना परीक्षण गर्न सक्दा सवभन्दा उत्तम हो । यसले करीवन
ठ्याक्कै यति जना संक्रमित छन भन्ने देखाउछ । संक्रमितलाई आईसोलेशनमा राख्ने
वित्तकै वाकी असंक्रमितमा कोरोना सर्ने सम्भावना शून्य सरह रहन्छ । यो सैद्धान्तिक
परिकल्पना मात्र हो । व्यवहारीक हिसावमा यो सम्भव हुदैन । उपलव्ध स्रोत, साधन र
जनशक्तिले सैद्धान्तिक परिकल्पना पूरा हुनदिदैन । नेपालमात्र होईन अन्य विकसित
देशमा पनि यो सम्भावना छैन । चित्र १ मा हेर्दा खेरी नेपलमा हालसम्म प्रति हजार
जनसंख्यामा ०.३३ जनाको परिक्षण
भएको छ । यो संख्या वंगलादेश भन्दा केहि वदी तर पाकिस्तान र भारतको भन्दा कम रहेको
छ ।
तल देखाईएको चित्र २
अनुरुप टेकुको राष्ट्रिय जनस्वास्थय प्रयोगशालाले सात दिनको औषतमा १५७ जनाको
कोरोना परिक्षणको नतिजा निकालेको छ । जुन अन्य प्रयोगशालाहरुको तुलनामा सवभन्दा
अधिकत हो । सात दिने औषत न्यूनतम संख्याको नतिजा प्रकाशन गर्ने प्रयोगशालामा पाटन
अस्पाल र सुर्खेत प्राविधिक अस्पताल रहेकाछन । यी दुईवटा प्रयोगशालको औषत नतिजा
प्रकाशन २ जना रहेको छ । वाकि १२ वटाले प्रकाशन गरेको पछिल्लो सात दिने औषत
परीक्षणको नतिजा पनि सोहि चित्र १ मा प्रष्ट हेर्न सक्नुहुन्छ ।
चित्र ३, ४, ५ ले १४
वटा प्रयोगशालाले पछिल्लो सात दिन भित्र दैनिकरुपमा निकालेको नतिजाको संख्या
देखाएको छ । जसअनुरुप टेकुको राष्ट्रिय जनस्वास्थय प्रयोगशालाले न्यूनतम ८४ जना र
अधिकत ३०७ जना सम्मको दैनिक नतिजा प्रकाशित गरेको छ । टेकुको प्रयोगशाला पश्चात
सेती प्रादेशिक प्रयोगशाला, धनगढी र वि पी स्वास्थय विज्यान प्रतिष्ठान, धरानले
केहि तुलनात्मक उल्लेखनीय मात्रामा परिक्षण नतिजा प्रकाशन गरेको छ । वाकि ११ वटा
प्रयोगशालाको नतिजा प्रकाशन त्यति उल्लेखनीय देखिदैन, जुन चित्र ४ र ५ मा हेर्न
सकिन्छ । पोखरा स्वास्थय विज्यान प्रतिष्ठानले पछिल्लो सात दिन भित्र अधिकतम २१
जनाको नतिजा प्रकाशन गरेको छ भने दुई दिन कुनै पनि नतिजा प्रकाशन गरेको छैन । कोशी
अस्पताल, विराटनगरले सात दिनभित्र एक दिन ४५ जनाको नतिजा प्रकाशन गरेको छ भने वाकि
दिनहरुमा कुनै नतिजा प्रकाशन गरेको छैन । चित्र ५ मा देखाईएका प्रयोगशालाहरुको
नतिजा प्रकाशन निकै नै न्यून रहेको छ ।
स्वास्थय
मन्त्रालयले PCR र RDT परीक्षण
विधीवाट जम्मा ५३,४८२ जनाको परिक्षण नतिजा प्रकाशन भएकोमा, १९% PCR र ८१% RDT रहेको छ । यसरी डाटा विश्लेषणवाट तथ्यहरु केलाउदा
सरकार RDT परीक्षण विधीमा वदी
केन्द्रित रहेको देखिन्छ नै साथ साथै स्थानीयस्तरमा स्थापित PCR प्रयोगशालाको उचित उपयोग नभईरहेको स्पष्ट
देखिन्छ ।
लकडाउनको समय बदेसंगै आर्थिक समस्यामा पर्ने जनसंख्या बददै गएको छ । हिजो तत्काल दैनिक
ज्यालदारी गरी हुदा खाने वर्ग मारमा परेका थिए भने । अव क्रमश निम्न मध्यम आय भएको
समूहलाई छुदै गएको छ । जस्तै साना उधोग र साना पसल व्यवसाय गरेर खाने वर्ग रहेको छ
। एक महिनाको गुजारा भएको वचतवाट खर्च टारेका छन । लकडाउनको असिमीत समयसीमाले आय त शून्य भई
हाल्यो वचत शून्य तर्फ जाने पीर यो वर्ग थपिएको छ ।
RDT परीक्षण माथी
प्रश्न उठिरहेको अवस्थामा स्थापित विश्वसनीय PCR प्रयोगशालाको अधिकतम उपयोग गरी परिक्षणको संख्या
वदाएको खण्डमा संक्रमणको अवस्था अनुमान गरी लकडाउन खुकुलो वनाउ सकेमा सवैको कल्याण
हुन्थ्यो ।
(तथ्यांक
स्रोत: चित्र १ वाहेक स्वास्थय मन्त्रालय स्थिति प्रतिवेदन)
